Sigorta Sözlüğü
A'dan Z'ye Sigorta Terimleri Sözlüğü
Poliçe metinleri, ekspertiz raporları ve sigorta şirketlerinden gelen yazılar; muafiyet, rücu, sovtaj, zeyilname gibi günlük hayatta pek kullanılmayan terimlerle doludur. Bu terimleri bilmemek, imzaladığınız sözleşmenin sizi ne kadar koruduğunu anlamanızı zorlaştırır. Aşağıda poliçelerde en sık karşılaşılan kavramları alfabetik sırayla, örneklerle ve ilgili rehberlerimize bağlantılarla açıkladık.
A – D
Acente
Sigorta şirketi adına poliçe satan ve sözleşme düzenleyen yetkili aracıdır. Acente bir veya birden fazla sigorta şirketini temsil edebilir. Acentenin sigorta şirketi adına yaptığı işlemler şirketi bağlar.
Ağır Hasar Kaydı
Pert-total sayılan veya onarım maliyeti yüksek bulunan araçların kayıtlarına işlenen bilgidir. İkinci el alım satımda aracın değerini önemli ölçüde düşürür. Bkz. Pert-Total.
Asistans (Yol Yardımı)
Kasko ve bazı trafik poliçelerine eklenen çekici, yol yardımı, konaklama ve ikame araç gibi hizmet paketidir. Her hizmetin yıllık kullanım adedi ve tutar limiti poliçede yazılıdır.
Bedeli Teminat
Kazada yaralanma, sakat kalma veya ölüm sonucu üçüncü kişilere ödenen tedavi giderleri, sürekli sakatlık ve destekten yoksun kalma tazminatlarını kapsayan teminattır. Trafik sigortasında kişi başı limitlerle sınırlıdır.
Brokır (Sigorta Brokeri)
Sigorta şirketini değil, sigorta ettireni temsil eden; birden fazla şirketten teklif toplayarak müşterisi için en uygun poliçeyi arayan aracıdır.
DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu)
Mesken olarak kayıtlı binalar için zorunlu deprem sigortasını yürüten kurumdur. DASK poliçesi binayı korur, eşyaları kapsamaz. Ayrıntılar: DASK nasıl yaptırılır?
Değer Kaybı
Kaza sonrası onarılan bir aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen düşüştür. Kusursuz taraf, değer kaybını kusurlu tarafın trafik sigortasından talep edebilir. Bkz. araç değer kaybı tazminatı rehberi.
E – K
Eksik Sigorta
Sigorta bedelinin, sigortalanan malın gerçek değerinden düşük belirlenmesidir. Bu durumda hasar, sigorta bedelinin gerçek değere oranı kadar ödenir. Örnek ve hesaplama: iş yeri sigortası rehberi.
Eksper
Hasarın nedenini, kapsamını ve tutarını tespit eden bağımsız uzmandır. Eksper raporu tazminatın belirlenmesinde temel belgedir; rapora itiraz hakkınız vardır.
Hasarsızlık İndirimi
Poliçe döneminde hasar bildirmeyen sigortalıya bir sonraki yenilemede uygulanan prim indirimidir. Trafik sigortasında basamak sistemiyle işler. Bkz. hasarsızlık basamakları ve hesaplayıcı.
İkame Araç
Kaskolu aracınız serviste onarımdayken sigorta şirketinin belirli gün sayısı boyunca sağladığı yedek araçtır. Ayrıntılar: ikame araç teminatı.
İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM)
Zorunlu trafik sigortasının limitini aşan üçüncü şahıs maddi ve bedeni zararlarını karşılayan, genellikle kaskoya eklenen teminattır. Bkz. İMM sigortası nedir?
Kasko Değer Listesi
Türkiye Sigorta Birliği tarafından marka, model ve yıla göre yayımlanan, araçların yaklaşık piyasa değerlerini gösteren listedir. Kasko primi ve pert tazminatı hesaplarında referans olarak kullanılır.
Katılım Payı
Özellikle sağlık sigortalarında, her tedavi harcamasının belirli bir yüzdesinin sigortalı tarafından ödenmesidir. Örneğin %20 katılım paylı poliçede 1.000 TL'lik muayenenin 200 TL'sini siz ödersiniz.
Koasürans (Müşterek Sigorta)
Hasarın belirli bir oranının sigortalıda kalmasıdır. Deprem teminatlarında sık uygulanır; örneğin %20 koasüransta hasarın %80'ini sigorta şirketi, %20'sini sigortalı üstlenir.
M – R
Muafiyet (Tenzili Muafiyet)
Hasarın, poliçede belirtilen sabit tutar veya yüzde kadarlık kısmının sigortalıda kalmasıdır. Muafiyetli poliçelerin primi daha düşüktür. Örneğin 5.000 TL muafiyetli kaskoda 3.000 TL'lik hasar ödenmez, 20.000 TL'lik hasarın 15.000 TL'si ödenir.
Pert-Total (Tam Hasar)
Onarım maliyetinin aracın piyasa değerine yaklaştığı veya aracın güvenle onarılamayacağı durumlarda aracın tam hasarlı sayılmasıdır. Sigortalıya aracın rayiç değeri ödenir, araç sigorta şirketine devredilir.
Poliçe
Sigorta sözleşmesini gösteren, teminatları, limitleri, primi ve özel şartları içeren belgedir. Genel şartlar her poliçe için aynıdır; özel şartlar poliçeye özgüdür ve genel şartlardan önce okunmalıdır.
Prim
Sigorta güvencesi karşılığında sigorta şirketine ödenen bedeldir. Peşin veya taksitli ödenebilir; prim ödenmezse teminat askıya alınabilir.
Rayiç Bedel
Sigortalı aracın veya malın hasar tarihindeki serbest piyasa alım-satım değeridir. Pert durumunda sigorta şirketi bu değeri esas alır.
Rizikonun Gerçekleşmesi
Poliçede teminat altına alınan olayın (kaza, yangın, deprem vb.) meydana gelmesidir. Sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini öğrendikten sonra poliçede belirtilen süre içinde sigorta şirketine bildirmekle yükümlüdür.
Rücu (Rücu Hakkı)
Sigorta şirketinin ödediği tazminatı, zarara sebep olan kişiden veya poliçe şartlarını ihlal eden sigortalıdan (ör. alkollü ya da ehliyetsiz sürücü) geri istemesidir.
S – Z
Sigorta Bedeli
Poliçede belirtilen ve sigorta şirketinin bir hasarda ödeyeceği azami tutardır. Malın gerçek değerini yansıtmalıdır; aksi hâlde eksik sigorta durumu oluşur.
Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigorta şirketleri ile sigortalılar veya üçüncü kişiler arasındaki uyuşmazlıkları mahkemeye göre daha hızlı ve düşük maliyetle çözen kuruluştur. Başvurudan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış olması gerekir.
Sovtaj
Hasar sonrası pert sayılan araçtan veya maldan geriye kalan, satılarak değerlendirilebilen kalıntıdır. Sovtaj bedeli genellikle sigorta şirketine aittir.
Sürprim
Risk seviyesi yüksek görülen sigortalılara standart primin üzerine eklenen ek primdir. Trafik sigortasında hasar geçmişi olan sürücülerin alt basamaklara inmesiyle uygulanır.
Teminat
Poliçenin güvence altına aldığı risktir (ör. çarpma, yangın, hırsızlık). Teminat dışı haller, genel ve özel şartlarda ayrıca sayılır.
TRAMER
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi bünyesinde tutulan trafik ve kasko hasar kayıtlarıdır. İkinci el araç alırken aracın hasar geçmişini öğrenmek için sorgulanır.
Zeyilname
Yürürlükteki bir poliçede adres, plaka, sigortalı bilgisi veya teminat değişikliği gibi güncellemeler için düzenlenen ek belgedir. Değişiklik ek prim veya prim iadesi doğurabilir.
Poliçe okurken en çok gözden kaçan terimler
Sözlükteki terimleri bilmek yeterli değil; bunların poliçenizde nerede ve nasıl geçtiğini görmek de önemli. Poliçe metnini okurken şu ifadelere özellikle dikkat edin:
- "Teminat dışı haller": Sigortanın ödeme yapmayacağı durumların listesidir. Genel şartlardaki istisnalara ek olarak poliçenin özel şartlarında da yeni istisnalar yazılabilir.
- "Özel şartlar" ve "klozlar": Genel şartları değiştiren veya genişleten maddelerdir. Genel şartlarla çeliştiklerinde, sigortalı lehine olmak kaydıyla, özel şartlar uygulanır.
- "Rayiç değer" ile "kasko değer listesi": Pert durumunda hangisinin esas alınacağı poliçede yazar; aradaki fark tazminatı doğrudan etkiler.
- "Anlaşmalı servis": Anlaşmasız serviste onarım yaptırmanız hâlinde ek muafiyet uygulanıp uygulanmayacağını kontrol edin.
- "Beyan yükümlülüğü": Poliçe öncesi ve süresince riskle ilgili doğru bilgi verme zorunluluğunuzdur. Yanlış beyan tazminatın azaltılmasına veya reddedilmesine yol açabilir.
Terimleri nerede doğrulayabilirsiniz?
Sigorta genel şartlarının güncel metinleri, ilgili kurumların resmî kaynaklarında yayımlanır. Poliçenizdeki bir ifadeyi anlamadıysanız, acentenizden veya sigorta şirketinizden yazılı açıklama isteyebilirsiniz. Uyuşmazlık durumunda başvurabileceğiniz Sigorta Tahkim Komisyonu da kararlarında bu terimlerin uygulamadaki anlamını ortaya koyar. Sözlükteki kavramların gerçek bir dosyada nasıl işlediğini görmek için hasar ihbarı, değer kaybı ve DASK tazminatı rehberlerimizdeki örneklere göz atabilirsiniz.
Sözlüğe yeni terim önerin
Poliçenizde veya ekspertiz raporunuzda anlamını bulamadığınız bir terimle karşılaştıysanız iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz. Sözlüğü okurlarımızdan gelen önerilerle düzenli olarak genişletiyoruz.
Terimlerin anlamı, poliçenin tarihine ve türüne göre küçük farklılıklar gösterebilir. Önemli bir karar vermeden önce kendi poliçenizdeki tanımları esas alın.
Sözlüğü nasıl kullanmalısınız?
Poliçenizi okurken anlamadığınız bir terimle karşılaştığınızda bu sayfaya dönün ve terimin yanındaki bağlantılardan ilgili rehbere geçin. Rehberlerimizde terimlerin gerçek senaryolarda nasıl uygulandığını örnek hesaplarla anlattık.
Sık sorulan sorular
Muafiyet ile katılım payı arasındaki fark nedir?
Muafiyet genellikle hasar başına sabit bir tutar veya yüzde olarak sigortalıda kalan kısımdır ve daha çok kasko ile mal sigortalarında kullanılır. Katılım payı ise sağlık sigortalarında her harcamanın belirli bir yüzdesinin sigortalı tarafından ödenmesidir.
Rücu ne zaman uygulanır?
Sigorta şirketi, örneğin alkollü veya ehliyetsiz araç kullanımı gibi poliçe şartlarına aykırı durumlarda karşı tarafa ödediği tazminatı kendi sigortalısından geri isteyebilir.
Zeyilname yaptırmak ücretli mi?
Değişikliğin türüne bağlıdır. Adres değişikliği gibi risk durumunu etkilemeyen işlemler genellikle ücretsizdir; teminat ekleme ek prim doğurabilir.
Genel şartlar ile özel şartlar arasındaki fark nedir?
Genel şartlar aynı türdeki tüm poliçelerde ortaktır. Özel şartlar ise yalnızca sizin poliçenize özgüdür ve genel şartları genişletebilir veya sınırlayabilir; bu nedenle poliçe okurken önce özel şartlara bakılmalıdır.
Sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi mi?
Her zaman değil. Sigorta ettiren poliçeyi yaptıran ve primi ödeyen kişidir; sigortalı ise tazminat hakkı olan kişidir. Örneğin kiracı, ev sahibi adına DASK yaptırabilir.
Kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (sigorta hükümleri) · 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu · Türkiye Sigorta Birliği (TSB) · Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM)